Mất điện là một trong những mối đe dọa thường trực và nguy hiểm nhất đối với kho lạnh bảo quản vaccine. Dù hệ thống có hiện đại đến đâu, chỉ cần nguồn điện bị gián đoạn kéo dài mà không có phương án ứng phó, toàn bộ lô vaccine đắt giá có thể bị hủy hoại chỉ trong vài giờ. Chính vì vậy, một cơ sở y tế nghiêm túc luôn phải chuẩn bị sẵn kịch bản và thiết bị dự phòng để giữ cho dây chuyền lạnh không bị đứt gãy khi sự cố xảy ra.
Hiểu rõ thời gian an toàn khi mất điện
Khi mất điện, tủ và kho lạnh không lập tức nóng lên. Lớp cách nhiệt và khối lạnh tích trữ bên trong giúp duy trì nhiệt độ an toàn trong một khoảng thời gian nhất định, gọi là thời gian giữ lạnh. Khoảng thời gian này phụ thuộc vào chất lượng thiết bị, lượng vaccine và bình tích lạnh bên trong, cũng như nhiệt độ môi trường xung quanh. Việc nắm rõ thông số này cho thiết bị cụ thể của mình là điều bắt buộc, vì nó quyết định cơ sở có bao nhiêu thời gian để phản ứng trước khi vaccine gặp nguy hiểm. Một sai lầm thường gặp là cho rằng tủ có thể giữ lạnh lâu hơn thực tế, dẫn đến chậm trễ khi xử lý.
Nguyên tắc vàng khi vừa phát hiện mất điện
Phản ứng đúng trong những phút đầu tiên có ý nghĩa quyết định. Khi phát hiện mất điện, người vận hành cần tuân thủ một số nguyên tắc cơ bản:
- Tuyệt đối hạn chế mở cửa tủ và kho để giữ lại tối đa khối lạnh bên trong.
- Ghi nhận chính xác thời điểm bắt đầu mất điện để tính toán thời gian an toàn còn lại.
- Theo dõi sát nhiệt độ thông qua thiết bị giám sát có nguồn dự phòng riêng hoặc nhiệt kế độc lập.
- Kích hoạt ngay phương án dự phòng đã được chuẩn bị từ trước thay vì chờ đợi điện có lại.
- Thông báo cho người phụ trách và các bộ phận liên quan để phối hợp xử lý.
Việc giữ bình tĩnh và làm theo quy trình đã định trước giúp tránh những quyết định vội vàng gây hại, chẳng hạn như liên tục mở cửa kiểm tra khiến nhiệt độ tăng nhanh hơn.
Các lớp phương án dự phòng
Một hệ thống dự phòng tốt thường được xây dựng theo nhiều lớp, để khi lớp này thất bại thì còn lớp khác bảo vệ. Lớp đầu tiên là nguồn điện dự phòng, có thể là máy phát điện được bảo dưỡng định kỳ và luôn sẵn nhiên liệu, hoặc hệ thống lưu điện đủ công suất duy trì thiết bị trong thời gian chuyển tiếp. Lớp thứ hai là dự trữ bình tích lạnh đã được làm đông sẵn, có thể đưa vào tủ để kéo dài thời gian giữ lạnh. Lớp thứ ba là phương án di chuyển vaccine sang một cơ sở khác còn hoạt động bình thường khi tình huống kéo dài vượt quá khả năng tự cầm cự.
Mỗi lớp phương án cần được kiểm tra định kỳ. Máy phát điện để lâu không chạy thường không khởi động được khi cần, còn bình tích lạnh nếu không được quản lý sẽ không sẵn sàng ở trạng thái đông đúng lúc. Việc diễn tập định kỳ giúp phát hiện những điểm yếu này trước khi sự cố thật xảy ra.
Đánh giá vaccine sau sự cố
Khi điện được khôi phục, công việc chưa kết thúc. Người phụ trách phải đánh giá xem vaccine có còn an toàn để sử dụng hay không, dựa trên dữ liệu nhiệt độ ghi nhận trong suốt thời gian sự cố và đặc tính chịu nhiệt của từng loại vaccine. Không phải mọi lần mất điện đều dẫn đến phải hủy vaccine, nhưng cũng không được phép chủ quan cho rằng vaccine vẫn tốt chỉ vì nhìn bề ngoài không có gì thay đổi. Những lô bị nghi ngờ cần được tách riêng, dán nhãn rõ ràng và chờ quyết định chuyên môn trước khi đưa trở lại sử dụng.
Xây dựng văn hóa sẵn sàng ứng phó
Cuối cùng, khả năng ứng phó với mất điện không nằm ở một thiết bị đơn lẻ mà ở sự chuẩn bị có hệ thống và ý thức của toàn bộ đội ngũ. Một quy trình ứng phó được viết rõ ràng, dán ngay tại khu vực kho, kết hợp với việc phân công trách nhiệm cụ thể và diễn tập định kỳ, sẽ tạo nên sự khác biệt giữa một cơ sở giữ được vaccine an toàn và một cơ sở mất trắng cả lô hàng. Đầu tư cho sự sẵn sàng này luôn rẻ hơn nhiều so với cái giá phải trả khi sự cố thực sự xảy ra mà không có phương án đối phó.